LZO - czym są lotne związki organiczne i jak usunąć je z powietrza?

Lotne związki organiczne (LZO) to wróg często niedoceniany, ponieważ niewidoczny. Niesłusznie, może bowiem poważnie zaszkodzić naszemu zdrowiu, powodując m.in. uszkodzenia układu nerwowego, reakcje alergiczne, choroby układu oddechowego, a nawet nowotwory. Pierwszym krokiem do walki jest zrozumienie, czym są lotne związki organiczne, co jest ich źródłem i jaka jest w tej batalii rola węgla aktywnego o porowatej strukturze. Drugim - inwestycja w oczyszczacz powietrza, aby skutecznie usunąć LZO.

Czego dowiesz się z tego artykułu?

LZO, a więc zanieczyszczenia gazowe niebezpieczne dla zdrowia człowieka, są powszechniejsze niż nam się wydaje. Powstają nie tylko w procesach przemysłowych. Ich źródłem są też składniki uszczelniaczy, środki do czyszczenia dywanów, kosmetyki, pokrycia ochronne (farby i lakiery na bazie rozpuszczalników) czy meble tapicerowane. Z tego artykułu dowiesz się m.in.: 

• Co to są lotne substancje organiczne?
• Jakie są źródła TVOC w domu?
• Jak niwelować lotne związki organiczne w domu?

Czym są lotne związki organiczne? 

Lotne związki organiczne (LZO), nazywane też VOC lub kojarzone z określeniem TVOC (od ang. Total Volatile Organic Compounds) oznaczającym całkowitą zawartość lotnych związków organicznych. Jest to szeroka grupa związków organicznych, które w temperaturze pokojowej łatwo parują i przedostają się do powietrza.

Są to wykazujące lotność związki zawierające węgiel, wodór i często inne pierwiastki, które odznaczają się wysoką prężnością par (z łatwością przechodzą do stanu gazowego i uwalniają się do środowiska). Ta grupa szkodliwych substancji liczona jest w tysiącach i występuje na całym świecie, ale do najpowszechniejszych i najgroźniejszych dla zdrowia zalicza się: 

• węglowodory aromatyczne (m.in. benzen, toluen, ksylen, etylobenzen, styren),
• węglowodory alifatyczne (m.in. pentan, heksan, terpen, ale też trichloroetylen, chlorek metylu),
• aldehydy (m.in. formaldehyd, acetaldehyd),
• ketony (m.in. aceton, metyloetyloketon)
• alkohole (m.in. metanol, etanol).

Pamiętaj! Ich stężenie w powietrzu we wnętrzach określane jest jako wskaźnik jakości powietrza wewnętrznego. 

Jakie są źródła lotnych związków organicznych?

LZO są emitowane z wielu źródeł, zarówno naturalnych, jak i związanych z działalnością człowieka. Głównym źródłem lotnych związków organicznych są procesy spalania: paliw kopalnych, np. węgla, ropy czy gazu, w przemyśle (w ramach procesów produkcyjnych), energetyce i transporcie, biomasy, np. drewna, słomy, a także odpadów. Powstają przy niewystarczającej ilości tlenu lub niewłaściwej temperaturze. Inne źródła emisji  LZO to:

• dym papierosowy,
• materiały wykończeniowe (występują w niektórych farbach i klejach do nakładania za pomocą pędzli, panelach, rozpuszczalnikach), 
• masy gipsowe,
• pokrycia dźwiękochłonne,
• wyposażenie wnętrz (elementy w formie stałej: dywany, linoleum, meble tapicerowane),
• odświeżacze powietrza, kosmetyki w aerozolu, chemia domowa (znajdziesz je w niektórych środkach czyszczących i z pozoru „niewinnych” produktach).

Pamiętaj! We wnętrzach stężenie lotnych związków organicznych może być znacznie wyższe niż na zewnątrz (nawet 2 do 5 razy, a podczas niektórych czynności, np. usuwania farby, nawet tysiąc razy wyższe!). 

Jak wysokie stężenie szkodliwych substancji LZO wpływa na zdrowie?

Narażenie na LZO, krótko- i długotrwałe, może mieć poważne negatywne konsekwencje dla zdrowia człowieka. W pierwszym przypadku zaledwie kilka godzin kontaktu z substancjami z grupy LZO może powodować: 

1. Podrażnienia — oczu, nosa, gardła i dróg oddechowych.
2. Zawroty głowy i bóle głowy — w tym również dezorientację i utratę przytomności.
3. Nudności i zmęczenie — co prowadzi do pogorszenia samopoczucia.
4. Reakcje alergiczne — zwłaszcza podrażnienia skóry.
5. Problemy z koncentracją i pamięcią — osłabiające zdolności poznawcze.

Długotrwała, liczona w latach ekspozycja na LZO (nawet w niewielkich ilościach) wiąże się z dużo poważniejszymi konsekwencjami. Związki te mają bezpośredni, udowodniony wpływ na: uszkodzenia narządów wewnętrznych (głównie wątroby i nerek), choroby ośrodkowego układu nerwowego (OUN) takie jak demencja, schorzenia układu oddechowego, w tym astmy i przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP). LZO mają też bezpośredni wpływ na występowanie nowotworów (w tym zwłaszcza białaczki) i problemów z płodnością czy uszkodzeniami płodu.

Jakie są najważniejsze zasady ochrony przed lotnymi związkami organicznymi?

Jeśli zastanawiasz się, czy można poprawić jakość powietrza wewnętrznego, mamy dobre wieści. Tak, to możliwe. Zawartość LZO w fazie gazowej w pomieszczeniach możesz do pewnego stopnia zredukować rozsądnym podejściem. Co oznacza to w praktyce? 

1. Wybieraj rozważnie środki czystości, kosmetyki, farby, lakiery, rozpuszczalniki oraz elementy wyposażenia wnętrz — czytaj etykiety, ponieważ producenci coraz częściej chwalą się brakiem LZO w składzie.
2. Wietrz wnętrza po smażeniu, malowaniu, sprzątaniu — o ile jakość powietrza na zewnątrz jest akceptowalna i nie mieszkasz przy ruchliwej ulicy.
3. Zrezygnuj z palenia papierosów we wnętrzach i stroń od zadymionych przestrzeni — dotyczy to zwłaszcza wnętrz, w których przebywają dzieci, osoby starsze, ciężarne.

Jak usunąć lotne związki organiczne? Oczyszczacze powietrza wyposażone w filtry węglowe

Jest jeszcze jeden łatwy sposób, który odznacza się zdecydowanie większą skutecznością. Oczyszczacz powietrza wyposażony w filtr węglowy z węglem aktywnym. Jego porowata struktura skutecznie adsorbuje LZO i inne zanieczyszczenia gazowe. Efekt? Taki sprzęt nie tylko pozwala pozbyć się z powietrza we wnętrzach VOC, pyłów PM2,5 i PM10 oraz innego typu zanieczyszczeń (np. pyłków roślin, sierści zwierząt, roztoczy kurzu), ale dodatkowo pochłania nieprzyjemne zapachy. Jaki oczyszczacz wybrać? Polecamy modele: 

• Coway Airmega 300S — jego filtr Max2 (z węglem aktywnym i Green True HEPA) redukuje ponad 99% zawartości lotnych związków organicznych z powietrza.
• Cooper&Hunter Tien-Shan CH‐P55W5I — ma pięciowarstwowy system filtracji (w tym filtr węglowy) i jonizator.
• IDEAL AP 35 — jest energooszczędny i wyposażony w filtry wstępny, węglowy oraz HEPA E12.

Aby skutecznie walczyć z LZO we wnętrzach, potrzebna jest wiedza i odpowiedni sprzęt. Wiesz już, na co zwrócić uwagę, kupując oczyszczacz powietrza do domu. Teraz sprawdź jeszcze, jak o niego dbać, np. czyścić filtr HEPA, aby służył jak najdłużej.