Co to jest smog i jak sobie z nim radzić w domu?

Miasta i wsie na całym świecie, w tym również w Polsce, w sezonie grzewczym zmagają się ze smogiem. Nie jest to naturalne zjawisko atmosferyczne, lecz bezpośredni efekt działań człowieka, który ma negatywny wpływ na nasze zdrowie i funkcjonowanie organizmu. Chcesz wiedzieć, co to jest smog, jak powstaje, jakie są jego skutki i jak się przed nim skutecznie chronić we własnym domu? Czytaj dalej — znajdziesz tu wszystko o smogu.

Czego dowiesz się z tego artykułu?

Niższa temperatura w okresie jesienno-zimowym zwiastuje w wielu miejscowościach poważne problemy ze smogiem. Chociaż mówi się, że jego główną przyczyną jest przemysł czy transport tak naprawdę za problem odpowiada przede wszystkim ogrzewanie indywidualne domów. Obawiasz się o swoją i najbliższych kondycję zdrowotną przed sezonem ogrzewania domów? W tym artykule piszemy:

• Co to jest smog i jak powstaje.
• Jakie są skutki smogu i jak wpływa on na zdrowie człowieka. 
• Kiedy i gdzie jesteśmy najbardziej narażeni na smog.
• Jakie są rodzaje smogu.
• Jak efektywnie usuwać zanieczyszczenia powietrza w domu.

Czym jest smog? 

Najprościej mówiąc, smog jest zanieczyszczeniem powietrza kumulowanym w atmosferze, które powstaje w sposób nienaturalny — jest efektem działalności człowieka. W naszej strefie klimatycznej jest mieszaniną spalin i dymów z mgłą, na co wskazuje jego nazwa pochodzącą od angielskich słów „smoke” i „fog”.

To zjawisko atmosferyczne nie tylko sprawia, że podczas jesiennych czy zimowych dni nie widać słońca. Zdecydowanie gorszym, choć niewidocznym „gołym okien” efektem jego pojawienia się jest negatywny wpływ na zdrowie człowieka przez obniżenie jakości powietrza.

Jaki jest skład smogu — nie tylko dwutlenek siarki, metale ciężkie i benzo(a)piren

Skład chemiczny smogu jest złożony. Znajdują się w nim nie tylko pyły zawieszone, sadza, dwutlenek siarki czy metale ciężkie, ale też cząstki pyłów PM10 i PM2.5, tlenek węgla, tlenek azotu (w tym dwutlenek azotu), a także osadzające się na ich powierzchni lotne związki organiczne oraz wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne, czyli WWA, np. benzo(a)piren. W strefie subtropikalnej, o czym piszemy niżej, głównym składnikiem toksycznej zawiesiny  jest natomiast ozon troposferyczny.

Jak widzisz, jest to poważna mieszanina szkodliwych substancji, która unosi się w powietrzu i z każdym oddechem niezauważona przedostaje się do naszych organizmów. Uwaga — skład smogu może różnić się w zależności od głównej przyczyny jego występowania. 

Jak powstaje smog?

Tworzenie się trującej mgły jest procesem złożonym. Jest on efektem reakcji zachodzących w atmosferze pod wpływem działalności człowieka. Czynniki sprzyjające jego wystąpieniu, które „zatrzymują” większość zanieczyszczeń blisko ziemi, to:

• niższa temperatura,
• inwersja termiczna,
• brak wiatru.

Dym ze spalania paliw (np. węgla czy drewna), w którym występują m.in. WWA, pył PM2,5 i PM10, tlenki siarki (w tym duże ilości dwutlenku siarki), tlenki azotu (np. dwutlenek azotu), a także wiele tlenków węgla, miesza się z mgłą i innymi substancjami atmosferycznymi. Efekt? Powstaje mieszanina szkodliwa dla organizmów żywych.

Jakie są przyczyny smogu?

Główne przyczyny smogu leżą w działalności człowieka. Zanieczyszczenie powietrza jest problemem złożonym. Jakie są jego najważniejsze czynniki? W Polsce za około 85 proc. pyłów PM2.5 odpowiada niska emisja z domowych pieców, podczas gdy transport to około 4 proc., a przemysł około 3 proc.

1. Ogrzewanie indywidualne (niska emisja) — główna przyczyna zanieczyszczeń powietrza w Polsce, a także w innych krajach umiarkowanej strefy klimatycznej. W gospodarstwach domowych wciąż masowo odbywa się spalanie paliw stałych (np. węgla niskiej jakości, drewna, a także śmieci) w przestarzałych piecach. Problem niskiej emisji jest na tyle poważny, że państwo oferuje dotacje na wymianę źródeł ciepła na ekologiczne, np. pompy ciepła.
2. Transport drogowy — w skład smogowej mgły wchodzą też szkodliwe substancje ze spalin samochodowych. W wyniku spalania paliw do atmosfery emitowane są cząstki tlenków azotu (w tym dwutlenku azotu), a także tlenek węgla, węglowodory oraz pyły. Skutki zanieczyszczenia powietrza z powodu wzmożonego ruchu samochodowego zauważalne są głównie w dużych miastach.
3. Przemysł i energetyka — w Polsce udział spalin z działalności fabryk, zakładów przemysłowych i energetycznych w generowaniu zanieczyszczeń powietrza jest niewielki.

Jakie są rodzaje smogu?

Wyróżniamy dwa główne rodzaje smogu: tak zwany smog londyński (lub smog typu londyńskiego) i smog Los Angeles. Pierwszy jest związany z sezonem grzewczym i wzmożonym spalaniem paliw stałych — powstaje z dymu i mgły. Smog londyński składa się głównie z pyłów zawieszonych, dwutlenku siarki, tlenków węgla i WWA.

Drugi to smog typu Los Angeles, tak zwany smog napływowy. Tworzy się pod wpływem słońca (w wyniku reakcji fotochemicznych) ze składników występujących w spalinach samochodowych, w tym tlenków azotu i lotnych związków organicznych. Efektem jest uwalnianie się do atmosfery ozonu troposferycznego. W takim zanieczyszczeniu wykazywana jest też obecność tlenku azotu i lotnych związków organicznych.

Gdzie i kiedy najczęściej pojawia się smog? 

Smog londyński jest typowy dla umiarkowanej strefy klimatycznej. Smog typu Los Angeles występuje głównie w strefach subtropikalnych, szczególnie w miesiącach letnich. W Polsce powstawanie smogu nasila się jesienią i zimą. Sezon „smogowy” trwa przeważnie od października (czasem września) do lutego (czasem marca). Wtedy mgła łączy się z dymem, który emitują domy.

Choć brzmi to niegroźnie, w pamięci warto mieć wielki smog londyński z grudnia 1952 roku, kiedy to połączenie spalania niskiej jakości węgla i niekorzystnych warunków atmosferycznych doprowadziło do śmierci około 12 tysięcy osób.

Snujący się dym smogowy największe zagrożenie stanowi w dolinach, ponieważ utrzymuje się w nich dłużej niż na płaskowyżach. Narażone na niego są przede wszystkim obszary miejskie, a także wsie, w których opala się domy drewnem i węglem. Chcesz wiedzieć, jak wygląda sytuacja w Twojej miejscowości? Naukowcy monitorują na bieżąco i publikują w sieci poziom pyłów zawieszonych PM2,5 oraz PM10.

Czy smog negatywnie wpływa na nasze zdrowie?

Skutki smogu są poważne, a długotrwała ekspozycja na zanieczyszczenia powietrza prowadzi do szeregu chorób. Przede wszystkim cierpi układ oddechowy, co objawia się kaszlem, kichaniem, dusznościami, zaostrzeniem astmy i innymi chorobami układu oddechowego, w tym zapaleniem oskrzeli. Smog wpływa też na oddychanie, które jest utrudnione przez wiązanie tlenku węgla z hemoglobiną.

Ponadto drobne cząsteczki smogu przenikają do organizmu, prowadząc do zaburzeń pracy układu krwionośnego, w tym choroby wieńcowej, zawału serca, nadciśnienia tętniczego oraz zwiększonego ryzyka udaru mózgu. Poważną konsekwencją wdychania zanieczyszczeń ze smogu, o której coraz częściej mówią naukowcy, są również nowotwory. Niestety, co roku na świecie taką diagnozę słyszą tysiące osób.

Dla kogo najbardziej niebezpieczny jest smog?

Przy długotrwałej ekspozycji na składniki smogu poważne skutki smogu dla zdrowia mogą odczuć wszyscy — niezależnie od wieku. Szczególnie niebezpieczny jest on jednak dla dzieci, kobiet w ciąży oraz ludzi starszych. Ich organizmy są bardziej wrażliwe na zanieczyszczenia atmosferyczne, co sprawia, że są bardziej podatni na jego skutki zdrowotne.

U dzieci układ oddechowy wciąż się rozwija, a przez to jest szczególnie narażony. U seniorów wdychanie smogu (zwłaszcza szkodliwy jest jego pył) może natomiast obciążać już osłabione ze względu na wiek serce i płuca, a także wzmagać choroby układu krążenia.

Czy można jesienią i zimą mieć czyste powietrze w domu? Oczyszczacze dla lepszej jakości powietrza

W okresie grzewczym skutki smogu odczuwamy bardziej dotkliwie. Jego obecność na zewnątrz prowadzi do pogorszenia jakości powietrza również w naszych domach. Jak się chronić przed smogiem? Polecane jest stosowanie oczyszczaczy powietrza wysokiej klasy, np. Ideal AP40 PRO czy Philips AC1715/10. Oferują one wieloetapowe systemy filtracji, które zajmują się usuwaniem zanieczyszczeń nie tylko smogowych. Skutecznie eliminują też pyłki roślin, drobiny kurzu, sierść zwierząt, wirusy, bakterie oraz alergeny. Ich skuteczność wynika z zastosowania: 

• filtra wstępnego zatrzymującego większe cząstki, chroniąc pozostałe filtry,
• filtra HEPA, który gwarantuje niemal 100% usunięcie pyłów zawieszonych PM2.5 i PM10 (sprawdź, jak czyścić filtr HEPA),
• filtra węglowego neutralizującego nieprzyjemne zapachy i lotne związki organiczne.

Dodatkowo niektóre modele oferują funkcję jonizacji, która przez uwalnianie jonów ujemnych wspomaga neutralizację zanieczyszczeń, a także lampy UV eliminujące bakterie i wirusy. Dostępne są też oczyszczacze wzbogacone o nawilżacz powietrza. 

Wiesz już, czym jest smog i co powoduje smog, a także jak zapobiegać smogowi. Pamiętaj, smog prowadzi do szeregu poważnych chorób układu oddechowego i krążenia, a najskuteczniejszym sposobem, aby poprawić jakość powietrza w domu, jest oczyszczacz, np. Samsung AX32BG3100GG.